اگر کوتاه بخواهیم بگوییم، عربیکا شیرین‌تر، معطرتر و ملایم‌تر است و کافئین کمتری دارد، اما روبوستا تلخ‌تر و قوی‌تر است و تقریباً دو برابر کافئین دارد. عربیکا معمولاً گران‌تر است و روبوستا ارزان‌تر و مقاوم‌تر. این دو گونه‌ی اصلی قهوه‌اند و هر کدام جای خودشان را دارند. در این مقاله تفاوت طعم، کافئین، کشت، قیمت و کاربردشان را مرور می‌کنیم تا بدانید برای سلیقه‌ی خودتان کدام مناسب‌تر است.
عربیکا و روبوستا چیست؟
عربیکا (Coffea arabica) و روبوستا (Coffea canephora) دو گونه‌ی گیاهی متفاوت‌اند. «روبوستا» در واقع نام تجاری است و نام علمی این گونه «کانفورا» است. سهم عربیکا از تولید جهانی حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد و سهم روبوستا حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد برآورد می‌شود.
جدول مقایسه‌ی سریع عربیکا و روبوستا
| ویژگی | عربیکا | روبوستا |
|---|---|---|
| کافئین | حدود ۱ تا ۱٫۷٪ | حدود ۲ تا ۲٫۷٪ (در برخی منابع تا ۴٪) |
| قند | حدود ۶ تا ۹٪ | حدود ۳ تا ۷٪ |
| چربی (لیپید) | حدود ۱۵ تا ۱۷٪ | حدود ۱۰ تا ۱۲٪ |
| کلروژنیک اسید | حدود ۵٫۵ تا ۸٪ | حدود ۷ تا ۱۰٪ |
| طعم | شیرین، میوه‌ای، اسیدی | تلخ، خاکی، چوبی، پررنگ |
| ارتفاع کشت | حدود ۶۰۰ تا ۲۰۰۰ متر و بیشتر | حدود صفر تا ۸۰۰ متر |
| تعداد کروموزوم | ۴۴ | ۲۲ |
| مقاومت در برابر آفت | کمتر | بیشتر |
| قیمت | معمولاً گران‌تر | معمولاً ارزان‌تر |
اعداد بسته به رقم، منطقه و روش اندازه‌گیری فرق می‌کنند. به همین خاطر به‌صورت بازه آمده‌اند.
تفاوت طعم عربیکا و روبوستا
عربیکا قند و چربی بیشتری دارد. این قندها در برشته‌کردن کاراملی می‌شوند و طعم شیرین‌تر و پیچیده‌تر می‌سازند. به همین دلیل عربیکا معمولاً طعم‌های میوه‌ای، شکلاتی یا گل‌مانند و اسیدیته‌ی دلپذیر دارد.
روبوستا کافئین و کلروژنیک اسید بیشتری دارد و این دو ترکیب به تلخی و گزندگی آن کمک می‌کنند. طعمش معمولاً خاکی، چوبی یا شبیه آجیل و بدنه‌اش سنگین‌تر است. بعضی افراد این تلخی را دوست دارند و بعضی نه.
کدام کافئین بیشتری دارد؟
روبوستا. تقریباً دو برابر عربیکا کافئین دارد. کافئین یک دفاع طبیعی در برابر آفت‌هاست و یکی از دلایل مقاومت بیشتر روبوستا است. توجه کنید که کافئین یک فنجان به روش دم‌آوری، میزان قهوه و اندازه‌ی فنجان هم بستگی دارد، نه فقط به نوع دانه.
تفاوت در کشت و تولید
عربیکا گیاه حساس‌تری است. در ارتفاع بالا و آب‌وهوای معتدل رشد می‌کند و بیشتر در معرض آفت و بیماری است. روبوستا در ارتفاع پایین و هوای گرم‌تر رشد می‌کند و مقاوم‌تر است. همین باعث می‌شود تولیدش ارزان‌تر باشد. کشورهایی مثل برزیل، کلمبیا و اتیوپی به عربیکا معروف‌اند و ویتنام و اندونزی و اوگاندا از تولیدکنندگان مهم روبوستا هستند.
تفاوت ظاهری دانه‌ها
دانه‌ی عربیکا معمولاً بیضی‌تر است و شیار وسط آن شکل S دارد. دانه‌ی روبوستا گردتر و کوچک‌تر است و شیارش مستقیم‌تر است. البته تشخیص با چشم برای دانه‌ی برشته‌شده سخت‌تر است.
برای اسپرسو عربیکا بهتر است یا روبوستا؟
هر دو در اسپرسو استفاده می‌شوند. بسیاری از ترکیب‌های سنتی اسپرسو مقداری روبوستا دارند تا بدنه‌ی قوی‌تر و کرمای ضخیم‌تری بدهند. در مقابل، کافه‌های تخصصی بیشتر به عربیکای تک‌منشأ تکیه می‌کنند. انتخاب به سلیقه‌ی شما و نوع نوشیدنی بستگی دارد. اگر قهوه را با شیر می‌خورید، کمی روبوستا می‌تواند طعم را در برابر شیر پررنگ‌تر نگه دارد.
«۱۰۰٪ عربیکا» یعنی بهترین؟
لزوماً نه. عربیکای خوب بسیار عالی است، اما عربیکای بد برشته‌شده یا کهنه‌شده هم می‌تواند ضعیف باشد. کیفیت دانه به منطقه، برداشت، روش فرآوری، تازگی برشته‌کردن و نگهداری هم بستگی دارد. برچسب «۱۰۰٪ عربیکا» فقط نوع گونه را می‌گوید، نه کیفیت را.
کدام را بخریم؟
- طعم شیرین، ملایم و معطر می‌خواهید: عربیکا.
- قهوه‌ی پررنگ، تلخ و پرکافئین می‌خواهید: روبوستا یا ترکیب هر دو.
- قهوه با شیر مثل لاته یا کاپوچینو: ترکیب عربیکا و روبوستا هم می‌تواند خوب جواب بدهد.
- بودجه‌ی محدود: ترکیب‌هایی که کمی روبوستا دارند معمولاً ارزان‌ترند.
بهترین راه، امتحان کردن هر دو و مقایسه‌ی طعم است.
سؤالات متداول
آیا عربیکا سالم‌تر از روبوستا است؟
هر دو ترکیب‌های آنتی‌اکسیدانی مثل کلروژنیک اسید دارند. روبوستا کلروژنیک اسید و کافئین بیشتری دارد. تفاوت سلامتی ساده نیست و به میزان مصرف و شرایط فرد بستگی دارد.
کدام قهوه تلخ‌تر است؟
روبوستا. کافئین و کلروژنیک اسید بیشترش به تلخی کمک می‌کنند.
چرا روبوستا ارزان‌تر است؟
مقاوم‌تر است، در ارتفاع پایین رشد می‌کند و کشت و تولیدش هزینه‌ی کمتری دارد.
قهوه‌ی فوری از کدام ساخته می‌شود؟
بسیاری از قهوه‌های فوری تجاری بخشی از روبوستا دارند، ولی ترکیب دقیق از برندی به برند دیگر فرق می‌کند.
منابع: Coffee Studies، Purity Coffee، Coffee Voila و Barista Chaw Su، و بررسی آمار مرتبط با سازمان بین‌المللی قهوه (ICO)
